Opublikowano

Bądź altruistą jak… mrówka

Mrówki z flickra 3

Życzliwość i chęć pomagania innym to cechy nie tylko ludzkie. Ofiarne postawy zaobserwowano m.in. u małp, delfinów, słoni, wybranych ptaków i nietoperzy oraz u zwierząt domowych, jak na przykład psy. Ostatnio dowiedziono, że zdolne do poświęceń są również dużo mniej złożone organizmy niektóre gatunki mrówek potrafią biec na ratunek poszkodowanym! 13 grudnia 2014 r. w Warszawie podczas konferencji naukowej pt. Biologiczne korzenie altruizmu i zachowań prospołecznych”* odbyła się na ten temat fascynująca dyskusja.

Pomaganie osobnikom spokrewnionym wydaje się dość zrozumiałe – w ten sposób nie dopuszcza się do osłabienia rodu. Ale jak wytłumaczyć fakt, że w wielkiej kolonii dwie-trzy mrówki narażają swoje życie, by ratować jedną, która jest atakowana przez intruza? Pokrewieństwa między nimi raczej nie ma, a utrzymanie ofiary przy życiu nie jest niezbędne do funkcjonowania tej kolonii. Czysta bezinteresowność? Ciekawe wnioski dały też badania na szczurach. Gryzonie te okazują się zaskakująco prospołeczne. W doświadczeniach brało udział 60 szczurów podzielonych na pary. W każdej z nich jeden szczur znajdował się w pułapce, a drugi miał możliwość uwolnienia go, i okazuje się, że chętnie to wykonywał. W jeszcze innym badaniu szczury miały możliwość przesunięcia deseczki z jedzeniem tak, aby nakarmić głodnego przedstawiciela swojego gatunku i również to robiły, choć nie zawsze tak samo chętnie.

Mrówki z flickra 4

W jakich sytuacjach altruiści nie lubią pomagać innym? Kiedy czują się oszukiwani i manipulowani – okazuje się, że mają wyjątkowo mocno rozbudowane poczucie sprawiedliwości. Szczur nie chce, na przykład, karmić innego, gdy widzi, że tamten wygląda na najedzonego (jest gruby). Niezwykle ciekawe wnioski dały też obserwacje małp. Kapucynki proszono o wykonywanie określonych zadań. Jedne były za to wynagradzane ogórkami, inne – winogronami. Kiedy te pierwsze orientowały się, że dostają gorsze przysmaki od innych, odmawiały pracy i też domagały się winogron. Drugie zupełnie nie zwracały na to uwagi, dobrze im było z tym, że same zostały docenione. Takie samo doświadczenie przeprowadzono również z udziałem szympansów i tu wynik był zaskakujący. Te osobniki, które dostawały winogrona, nie chciały pracować, bo zorientowały się, że inne są nagradzane ogórkami. Domagały się, by wszystkie szympanse były tak samo traktowane.

Altruistów dzieli się na dwie grupy. Jedni robią coś dla innych, choć nie do końca taka postawa jest im na rękę, ale na przykład wiedzą, że takie są normy w ich społeczności. Nie chcą się wyłamać i być z niej wykluczeni lub choćby źle ocenieni. Inni pomagają, bo po prostu sprawia im to przyjemność – wystarczy przyjrzeć się dzieciom: wiele z nich ma większą frajdę z częstowania innych niż z dostawania smakołyków.

Czy altruista to ktoś naiwny? Nie! Bo ludzie życzliwi, podobnie jak opisane szczury i małpy, nie lubią być wykorzystywani. Dlatego mają bardzie od innych rozwiniętą zdolność wykrywania oszustów i nie pozwalają długo sobą manipulować. Chętnie zaś inwestują w ludzi, których odbierają jako autentycznie serdecznych. A jak czasem się pomylą, należy to wpisać w bilans zysków i strat.

Jest takie powiedzenie: dobro zawsze powraca”. Ma ono uzasadnienie w naturze. Zaobserwowano, że szczury, które zetknęły się z altruistami, same chętniej pomagają innym.

Jak na tym wszystkim wychodzi egoista? Jeśli uda mu się wykorzystać altruistę, to jedynie na krótko, z kolei na życzliwość innego egoisty na pewno nie może liczyć.

Elżbieta Bogusławska-Przybysz

zdjęcia: flickr.com

*Konferencja została zorganizowana przez Polskie Towarzystwo Etologiczne i Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN

Dodaj komentarz